Bo wojewoda wie lepiej, gdzie udzielać porad prawnych

Projekt ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw (UD494) wprowadza – trzeba to jednoznacznie powiedzieć – korzystne dla beneficjentów systemu NPP rozwiązania. Przede wszystkim wprowadza na stale do przepisów obowiązujące w czasie pandemii covid rozwiązanie umożliwiające świadczenie usług nieodpłatnej pomocy prawnej na odległość za pomocą środków komunikacji teleinformatycznej.

- W związku ze zniesieniem stanu zagrożenia epidemicznego w Polsce uważamy, że konieczne jest umożliwienie beneficjentom nieodpłatnej pomocy prawnej także w wersji online, co cieszyło się dosyć dużym zainteresowaniem. Myślę, że beneficjenci przyzwyczajeni do tej formy pomocy prawnej będą dalej chętnie z niej korzystać, nie chcemy ich tego uprawnienia pozbawiać i dlatego zależy nam, aby ten projekt był pilnie procedowany – mówiła Aleksandra Rusin-Batko, dyrektor Departamentu Strategii i Funduszy Europejskich, Ministerstwo Sprawiedliwości.

Rząd nie byłby jednak sobą, gdyby wśród ważnych i słusznych rozwiązań nie zapisał także i takich, które z punktu widzenia jednostek samorządu terytorialnego (w tym przypadku powiatów i miast na prawach powiatu) budzą poważne zastrzeżenia. Jednym z nich jest pomysł, aby lokalizacje punktów, w których nieodpłatna pomoc prawna ma być świadczona starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) konsultował z wojewodą.

Za lokal NPP płaca samorządy

- Dostrzegliśmy sytuacje niewłaściwej lokalizacji punktu – mówił sędzia Marcin Noskowski, główny specjalista Departamentu Strategii i Funduszy Europejskich Ministerstwa Sprawiedliwości. Mieliśmy sytuację, dużego miasta, kilkudziesięciotysięcznego i wszystkie punkty w jednym miejscu, mimo że dostęp do niego może być trudny i, że te punkty mogłyby być bardziej na terenie tego miasta rozłożone – wskazywał sędzia dodając, że zaproponowany w projekcie mechanizm konsultacji pomiędzy wojewodą, a starostą pozwoli wypracować korzystniejszą lokalizację punktów nieodpłatnej pomocy prawnej.

O wykreślenie tego rozwiązania z projektu postulowała w zgłoszonych uwagach Unia Metropolii Polskich wskazując, że wprowadzanie obowiązku konsultowania nie jest uzasadnione, ponieważ wojewoda w żaden sposób nie partycypuje w kosztach związanych z utrzymaniem lokalu, w którym znajduje się punkt nieodpłatnej pomocy prawnej. Powiat (miasto na prawach powiatu) przeznacza na punkty nieodpłatnej pomocy prawnej powiat przeznacza na punkty nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego najczęściej lokale z własnych zasobów i z reguły nie dysponuje innymi, wolnymi lokalami, które na ten cel miałby przeznaczyć.

Na posiedzeniu argumenty przeciwko takiemu rozwiązaniu przedstawił – w imieniu Związku Powiatów Polskich Grzegorz Kubalski, zastępca dyrektora Biura ZPP, który zwrócił uwagę, że przepisów prawa nie należy tworzyć dla wyjątków. - Ja rozumiem, że może w jednym, dwóch czy trzech przypadkach w Polsce mieliśmy niezbyt fortunna lokalizacje punktu NPP, ale prawa nie tworzy się dla wyjątków, a właśnie tu jest tego typu przypadek – mówił dyrektor Biura ZPP.

Grzegorz Kubalski wskazał ponadto, że uzasadnieniem dla wprowadzenia projektowanego rozwiązania mogłaby być sytuacja, w której w ramach przekazywanej na nieodpłatną pomoc prawną dotacji powiat (miasto na prawach powiatu) otrzymuje 20% - 25% na punkty, w których NPP ma być świadczona.

– W takiej sytuacji rzeczywiście konsultacje z wojewodą lokalizacji tych punktów można by jakoś bronić pod tytułem: bo wojewoda ma wpływ na to, czy środki, które są na funkcjonowanie punktu NPP są dobrze wydatkowane. Obecnie jednak powiaty (miasta na prawach powiatu) w ramach dotacji na nieodpłatną pomoc prawną nie otrzymują w zasadzie żadnych środków na utrzymanie punktów, w których porady mają być udzielane – wskazywał Grzegorz Kubalski.

Lokalizacja pozornie niewłaściwa

Dyrektor Kubalski odniósł się także do przywołanego przez sędziego Noskowskiego przykładu wskazując, że to co resort ocenił jako niewłaściwą lokalizację punktów nieodpłatnej pomocy prawnej wcale taka nie musi być.

- Przykład, który państwo podaliście, że prezydent miasta na prawach powiatu skoncentrował wszystkie punkty NPP w jednym miejscu nie koniecznie należy oceniać negatywnie. Proszę pamiętać o tym, że ustawa przewiduje możliwość specjalizacji poszczególnych punktów. Jeżeli ustawa mówi o specjalizacji punktów NPP i w danym mieście zapadła decyzja, żeby tak to zorganizować, to bardziej racjonalnym rozwiązaniem jest umieszczenie wyspecjalizowanych w poszczególnych gałęziach prawa punktów w jednej lokalizacji, bo wtedy dotarcie do tego miejsca z każdego punktu w mieście jest porównywalne. Co z tego, że będziemy mieli punkt wyspecjalizowany w prawie rodzinnym na osiedlu „A”, skoro żeby z niego skorzystać jechać trzeba będzie nie do centrum, a przez całe miasto. A osoby z osiedla „A” mające inną sprawę niż rodzinną i tak będą wpisywane do innego punktu. Rozumiem, że państwo uważacie, że wiecie lepiej od władz lokalnych, gdzie punkty powinny być zlokalizowane i jaka polityka ich lokalizowania jest optymalna, ale ja bym doradzał trochę więcej wiary i zaufania w to, że osoby które zarządzają gminami i powiatami mają na względzie interes swoich mieszkańców, w granicach swoich możliwości. W związku z czym uważam, że tą kwestię należy jeszcze raz przemyśleć – argumentował Grzegorz Kubalski.

Oczekujemy rozmów o finansowaniu zadania

W trakcie dyskusji strona samorządowa przedstawiła także wiele innych wątpliwości co do postanowień projektu. N.in. zwracano uwagę na konieczność zwiększenia kwoty bazowej na nieodpłatną pomoc prawną zgodnie ze wskaźnikiem inflacji i z uwzględnieniem rosnących kosztów energii i innych mediów. Strona samorządowa wskazywała ponadto, że również stawka wynagrodzeń dla prawników nie była waloryzowana od kilku lat, co jest przyczyną rezygnowania wielu radców prawnych i adwokatów ze świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej. Kwestie finansowe nie mogły być jednak rzetelnie przedyskutowane ze względu na nieobecność zaproszonych na posiedzenie Zespołu przedstawicieli Ministerstwa Finansów.

Ostatecznie resort sprawiedliwości zdecydował się ponownie samorządowe uwagi przeanalizować i rozważyć. Zespół postanowił też, że opinia na temat projektu zostanie wydana na jego kolejnym posiedzeniu, które zostało zwołane na 20 czerwca br.  - Liczę na to, że w tym terminie będzie mógł też wziąć udział przedstawiciel Ministerstwa Finansów – mówił Krzysztof Matyjaszczyk, prezydent Częstochowy i współprzewodniczący Zespołu ds. administracji publicznej i bezpieczeństwa obywateli ze strony samorządowej.

Foto: Tim Gouw/Unsplash