Ewolucja zamiast rewolucji. Trzystopniowy plan UMP na wyrównanie sytuacji finansowej miast na prawach powiatu

Miasta na prawach powiatu to „najwięksi przegrani” obecnych zmian. Z analizy raportu NIST „Sukces w ogóle, ale diabeł tkwi w szczególe, czyli o ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z października 2024 r.” wynika, że miasta na prawach powiatu wykazały najniższy wzrost dochodów w wyniku reformy. Podczas gdy przeciętne województwo odnotowało wzrost dochodów o 6,01%, w miastach na prawach powiatu zysk ten wyniósł średnio 3,76% (mediana to zaledwie 2,85%). 

„Zaproponowane przez nas postulaty stanowią niezbędny fundament dla odbudowy równowagi finansów samorządowych i opracowanie przejrzystego oraz sprawiedliwego systemu finansowania JST” - podsumowuje Tadeusz Truskolaski, Prezes Zarządu Unii Metropolii Polskich.

UMP ocenia obecny mechanizm jako wymagający korekty i proponuje sprawiedliwy podział środków: 

Etap I (od 2027 r.): Wyrównanie udziału miast na prawach powiatu w PIT do poziomu 9% (obecnie 8,6%), co stanowi sumę udziałów gmin i powiatów.

Etap II (od 2028 r.): Podwyższenie udziału w CIT z 2,2% do 3,3%.

Etap III (od 2029 r.): Przywrócenie szans na dochody wyrównawcze poprzez ustalenie wskaźnika zamożności na poziomie 80-100%.

Edukacja oparta na kosztach rzeczywistych

Obecny sposób kalkulacji potrzeb oświatowych zdaniem Unii Metropolii Polskich wymaga urealnienia w stosunku do ponoszonych wydatków. 

Postulaty obejmują:

• Ustalanie potrzeb oświatowych na podstawie wydatków z ostatnich sprawozdań budżetowych JST.
• Waloryzację środków o wzrost wynagrodzeń nauczycieli oraz pracowników niepedagogicznych.
• Wprowadzenie mechanizmu rozliczeń między samorządami, umożliwiającego zwrot kosztów kształcenia uczniów niebędących mieszkańcami danej gminy lub powiatu.

Finansowanie dróg krajowych i korekta systemu wyrównawczego

Metropolie domagają się także wprowadzenia dodatkowego źródła dochodów w postaci dotacji celowej na zadania drogowe - dla tych samorządów, które realizują zadania utrzymania dróg nie stanowiących ich majątku własnego. Dotyczy to w szczególności miast na prawach powiatu i utrzymywania dróg krajowych i wojewódzkich położonych w ich granicach administracyjnych.