Metropolie o kulturze – finanse, prawo i praktyka

Gospodarzem tegorocznych, majowych obrad Zespołu ds. kultury Unii Metropolii Polskich była Bydgoszcz, gdzie spotkali się przedstawiciele Gdańska, Katowic, Krakowa, Lublina, Łodzi, Poznania, Rzeszowa, Szczecina i Wrocławia. Wydarzenie otworzyła Zastępczyni Prezydenta Miasta Bydgoszczy Iwona Waszkiewicz, która podkreśliła skalę pozytywnych transformacji w mieście w ostatnich latach oraz znaczenie konsekwentnego wzmacniania sektora kultury.

–  Ogromnie się cieszę, że możemy Państwa gościć w Bydgoszczy. W ciągu ostatnich dziesięciu lat zaszło tu bardzo wiele pozytywnych zmian. Jesteśmy po kompleksowym mapowaniu środowiska kultury, czyli opracowaniu raportu o stanie kultury bydgoskiej, który dostarcza wielu cennych wniosków. Jednocześnie w ostatnich latach zwiększyliśmy bieżące wydatki na ten cel o ponad sto procent. Rozwijamy także infrastrukturę – powstały nowe instytucje, takie jak Młyny Rothera, obchodzące w tym roku swoje piąte urodziny czy Teatr Kameralny z ofertą skierowaną przede wszystkim do młodszej widowni – wskazywała Iwona Waszkiewicz.

Finansowanie kultury w nowej rzeczywistości

Jak zaznaczyła prezydent Bydgoszczy, istotnym wyróżnikiem jest aktywność środowiska kulturalnego oraz partnerski model współpracy z organizacjami społecznymi. –  Mamy silne i zaangażowane środowisko organizacji pozarządowych oraz twórców indywidualnych, którzy aktywnie uczestniczą w debacie publicznej. W przypadku konkursów dla NGO zarówno podział środków, jak i zasady ich przyznawania są wypracowywane wspólnie z Komisją Dialogu Obywatelskiego i Spraw Kultury – podkreśliła.

W jej wystąpieniu wybrzmiał także wątek ścisłego powiązania kultury z edukacją oraz działań w ramach Sieci Miast Kreatywnych UNESCO. –  Kultura w Bydgoszczy jest silnie związana z edukacją. Dobrym przykładem są Młyny Rothera. Jednym z kluczowych kierunków jest także program realizowany w ramach Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie muzyki, w którym istotną rolę odgrywają działania edukacyjne. Chcemy, by Bydgoszcz była miejscem atrakcyjnym do życia, rekreacji i wypoczynku. Dbamy o zieleń, rozwijamy nabrzeża, pielęgnujemy takie przestrzenie jak Wyspa Młyńska czy Myślęcinek – dodała.

Najważniejszym tematem spotkania była analiza wpływu ustawy z 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego na finansowanie działalności kulturalnej. Na podstawie danych ze wszystkich miast UMP oraz modelu bydgoskiego uczestnicy omawiali, jak zmieniająca się struktura dochodów JST przekłada się na realne możliwości utrzymania i rozwoju instytucji kultury. W debacie wyraźnie wybrzmiał wątek poszukiwania harmonii między nakładami na kulturę, a realizacją pozostałych zadań własnych samorządów oraz potrzeba wprowadzenia mechanizmów, które zapewnią większą stabilność finansową sektora. Dyskutowano także o zróżnicowaniu instytucji oraz konieczności uwzględnienia tej specyfiki w przyszłych rozwiązaniach legislacyjnych, w tym w obszarze finansowania inwestycji i rewitalizacji infrastruktury kulturalnej.

Prawo, zarządzanie i przyszłość instytucji

Drugiego dnia, rozmowy skoncentrowały się na projektowanej nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Uczestnicy analizowali koncepcję społecznych instytucji kultury, możliwości wprowadzenia wieloletnich mechanizmów finansowania organizacji pozarządowych oraz zasady powoływania dyrektorów placówek – w tym transparentność procedur, kadencyjność i rolę konkursów. Istotnym wątkiem była także relacja między autonomią instytucji kultury a rolą koordynacyjną organizatora oraz zasady współprowadzenia instytucji przez różne podmioty.

Zespół ds. kultury UMP uczestniczył również w trybie online w posiedzeniu Zespołu ds. edukacji, kultury i sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, podczas którego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przedstawiło informację o stanie prac nad projektem nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Uzupełnieniem tej części obrad była dyskusja poświęcona warunkom pracy w sektorze kultury, zasadom zarządzania finansami instytucji oraz standardom wynagradzania kadry kierowniczej.

Dwudniowe obrady, uzupełnione wizytą studyjną w Exploseum oraz spotkaniem w Ostromecku, potwierdziły znaczenie współpracy metropolii w wypracowywaniu wspólnych stanowisk wobec wyzwań finansowych i legislacyjnych stojących przed sektorem kultury.