Projektowanie oparte na faktach – jak badać i ulepszać przestrzeń miejską?

Do rozmowy zaprosiliśmy osoby, które w samorządach zajmują się rozwojem i planowaniem przestrzennym, a również naukowców, architektów i urbanistów. Celem było pokazanie, jak sprawdzają się projekty realizowane w miastach w oparciu o diagnozę społeczną, jakie metody badawcze i kiedy warto zastosować oraz co się dzieje, gdy przy projektowaniu przestrzeni nie przygotuje się takiej analizy. 

Fundacja Think Tank Miasto pokazała to m.in. na przykładzie placu Pięciu Rogów, na którym, przed przebudową w latach 2021-2022, dominował ruch samochodowy, a dla osób poruszających się pieszo było to miejsce mało atrakcyjne. W 2015 roku Fundacja Think Tank Miasto wykonała diagnozę na potrzeby Miasta Stołecznego Warszawy, która stała się podstawą do stworzenia projektu przebudowy placu. 

Fundacja przeprowadziła badanie, które było częścią konsultacji społecznych i stało się podstawą dla przygotowania wytycznych do konkursu architektoniczno-urbanistycznego na zagospodarowanie placu.

Wnioski z badań pozwoliły określić, czy i jak zmiana organizacji ruchu wpłynie na zachowanie użytkowników placu, a w szczególności, czy zwiększy się użytkowanie placu przez pieszych. W ramach badania określono priorytety dla zmiany placu w kierunku dobrej przestrzeni publicznej.

Co ważne, kolejna diagnoza została przeprowadzona po zakończeniu przebudowy placu, ponieważ sprawdzenie, czy projekt został dobrze przygotowany i czy jest coś do poprawy, to dobra praktyka do zastosowania w wielu inwestycjach. 

Centrum Analiz i Badań Unii Metropolii Polskich prowadzi z kolei projekt „Miejskie Inwestycje - Badanie wpływu przemian przestrzennych na jakość życia w mieście”. Jak dotąd przyjrzeliśmy się jaki wpływ na mieszkańców miały inwestycje takie jak rozbudowa metra w dzielnicach Targówek i Wola, przebudowa Ronda Romana Dmowskiego w Warszawie, utworzenie Centrum Nauki i Kultury Młyny Rothera w Bydgoszczy, rewitalizacja skweru im. Aliny Margolis-Edelman w Łodzi, inwestycja na placu Ks. Prałata Jana Gustkowicza w dzielnicy Nowy Port w Gdańsku czy budowa Dworca Metropolitarnego w Lublinie. 

Celem projektu jest diagnoza efektów i refleksja na temat realizowanych inwestycji. Należy pamiętać, że każda zmiana w przestrzeni miasta ma konsekwencje dla jej funkcjonowania – w związku z tym chcemy dostarczać samorządom wiedzę na temat tego czy ich inwestycje przyniosły zakładane efekty i na czym polega faktyczna zmiana, którą wprowadzono.

Przy tym pokazujemy zestaw różnorodnych metod i narzędzi za pomocą, których samorządy mogą badać rezultaty swoich inwestycji lub wykorzystywać podczas konsultacji danego projektu. Dobieramy szeroki katalog narzędzi – od tradycyjnych metod badań społecznych po nowoczesne oparte o big data.

Staramy się też wskazywać, na jakie aspekty należy zwracać uwagę przy planowaniu różnorodnych inwestycji. Remont skweru to nie tylko zmiana wizualna i funkcjonalna, ale też zmiana społeczna i należy pamiętać o tym dla kogo tworzy się daną przestrzeń i w jakim celu. 

Zastosowanie projektowania opartego na faktach, czyli poprzedzonego analizą danej przestrzeni, daje szansę na wprowadzenie zmian, które będą trwałe. Pomoże uniknąć zastosowania elementów, których nikt nie potrzebuje. Daje szansę na konstruktywną dyskusją z mieszkańcami, która opiera się na konkretnych danych. 

Badania mają również tę zaletę, że można je wykonać zarówno przy małych inwestycjach jak przebudowa skweru, jak i dużych takich jak budowa nowego dworca. Diagnoza pozwala spojrzeć na przestrzeń z różnych perspektyw – społecznej, środowiskowej, historycznej. Badanie, w którym wiemy, co chcemy sprawdzić, możemy powtarzać i w ten sposób dowiedzieć się jak sprawdza się już zrealizowany projekt.