Samorządy chcą korekt w ustawie o dochodach

1 lipca 2026 r. odbyło się posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Jednym z najważniejszych punktów porządku obrad była prezentacja wdrożenia ustawy o dochodach JST z 2024 r. Przedstawiciele samorządów zapowiedzieli przekazanie Ministerstwu Finansów pogłębionej analizy funkcjonowania nowych rozwiązań, która ma stanowić podstawę do dalszych prac nad korektą przepisów. Strona rządowa potwierdziła otwartość na dialog i wspólne wypracowanie niezbędnych poprawek. Jednocześnie podkreślano, że choć reforma przyniosła wzrost dochodów całego sektora samorządowego, nie udało się w pełni osiągnąć celu, jakim było stworzenie systemu stabilnego, przewidywalnego i sprawiedliwego dla wszystkich jednostek.

Wzrost dochodów nie zawsze jest poprawą sytuacji

Z analizy wynika, że pozytywna ocena kierunku reformy nie oznacza akceptacji wszystkich jej skutków. Samorządowcy zwracali uwagę, że wzrost dochodów w skali całego sektora nie przekłada się automatycznie na poprawę sytuacji finansowej każdej jednostki. Wskazano, że część JST odnotowała w 2026 r. niższe dochody transferowe niż rok wcześniej, a skala zmian pomiędzy poszczególnymi samorządami jest bardzo zróżnicowana. Podczas dyskusji zaznaczono, że w niektórych przypadkach spadek dochodów ogranicza możliwości inwestycyjne i utrudnia prowadzenie długofalowej polityki rozwojowej. Zwrócono również uwagę, że zwiększone wpływy uzyskane przez samorządy w ostatnich dwóch latach nie zrekompensowały w pełni ubytków dochodowych, które narastały w poprzednich latach.

Wątpliwości wokół danych i wskaźników

Znaczną część debaty poświęcono jakości danych wykorzystywanych w algorytmach podziału środków. Strona samorządowa podkreślała, że skuteczność i wiarygodność systemu finansowania zależą od transparentności danych źródłowych oraz możliwości ich weryfikowania przez zainteresowane jednostki. W ocenie samorządowców szczególnej analizy wymaga funkcjonowanie wskaźnika zamożności opartego na przeliczeniowej liczbie mieszkańców. Wskazywano, że nie zawsze odzwierciedla on rzeczywistą sytuację finansową samorządów, a jednocześnie ma bezpośredni wpływ zarówno na wysokość ich dochodów, jak i możliwości korzystania z różnych form wsparcia. 

Krytyczne uwagi dotyczyły także sytuacji miast na prawach powiatu, które wykonują zadania zarówno gminne, jak i powiatowe, a mimo to – zdaniem strony samorządowej – nie zostały objęte rozwiązaniami w pełni odpowiadającymi zakresowi realizowanych obowiązków.

Oświata i inwestycje – wciąż niedofinansowane

Przedstawiciele JST wskazywali, że środki przeznaczane na finansowanie zadań oświatowych nadal nie pokrywają rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkół i placówek edukacyjnych. Dotyczy to nie tylko wynagrodzeń pracowników, ale również kosztów utrzymania infrastruktury, działalności administracyjnej czy remontów budynków. Zwracano uwagę, że obecne mechanizmy finansowania nie odpowiadają skali wyzwań stojących przed samorządami w tym obszarze.

Samorządowcy wskazywali również na niedoskonałości rozwiązań wspierających rozwój lokalny. W ich ocenie obowiązujące mechanizmy nie uwzględniają w wystarczającym stopniu zdolności JST do zapewnienia wkładu własnego niezbędnego przy realizacji inwestycji współfinansowanych ze środków krajowych i europejskich. Obecny mechanizm wyrównawczy nie zawsze realizuje swoje cele w sposób równomierny, prowadząc niekiedy do wzmacniania sytuacji finansowej jednych jednostek kosztem innych.

Uhonorowano zasłużonych dla samorządu

Podczas posiedzenia wręczono Odznaki Honorowe MSWiA za zasługi dla samorządu terytorialnego. Wyróżnienia otrzymały osoby szczególnie zaangażowane w działalność na rzecz wspólnot lokalnych oraz rozwój samorządności.