Ogólne

Janosikowe wymaga pilnych zmian. Przypominamy postulaty UMP w tym zakresie.


29 czerwca 2021

Subwencja równoważąca, powszechnie, aczkolwiek nie do końca trafnie nazywana podatkiem „Janosikowym” wymaga zmiany, zarówno co do metod ustalania liczby mieszkańców, jak i mechanizmu naliczania wpłat, który nie uwzględnia kryzysów, wahań koniunktury gospodarczej i związanych z nimi wahań w dochodach podatkowych miast i gmin. Miasta Unii Metropolii Polskich apelowały o te zmiany prawie dziesięć lat temu. Swój apel powtarzają i dzisiaj.

„Subwencja równoważąca nie jest przeznaczona na wspieranie gmin i powiatów o niskich dochodach. Do tego służy subwencja wyrównawcza, wypłacana z budżetu państwa. Natomiast subwencja równoważąca jest przeznaczona dla gmin i powiatów, które są najbardziej obciążone pewnymi zadaniami (...)" - czytamy w stanowisku Unii Metropolii Polskich z 27 marca 2012 r.

12 największych polskich miast apelowało w nim o zmianę zasad naliczania subwencji równoważącej (konkretnie o wprowadzenie rozwiązań, które urealniłyby liczbę mieszkańców miast - jednego z podstawowych wskaźników służących do ustalania wysokości wpłaty na subwencję równoważącą). Obecnie jest ona ustalana na podstawie danych meldunkowych.

Co warte podkreślenia nie wszyscy mieszkańcy miast Unii Metropolii Polskich rozlicza się w tych właśnie miastach z podatku dochodowego od osób fizycznych. W konsekwencji miasta UMP ponoszą koszty związane z koniecznością realizacji zadań i usług komunalnych na rzecz tych mieszkańców, z drugiej dochód udziału w PIT, który powinien zasilić budżety miast UMP trafia do budżetów innych gmin. Te gminy uzyskują zatem dochody bez konieczności wydatkowania środków na zadania i usługi związane z obsługą „płacących i nieobecnych”.

Wady systemu szczególnie uwidaczniają się w sytuacjach pogorszenia koniunktury gospodarczej - np. pandemii COVID - ponieważ kryterium dochodowe, w oparciu o które ustala się obowiązek dokonywania wpłat, powiązane jest z dochodami osiągniętymi przez jednostki samorządu terytorialnego dwa lata wcześniej. Trybunał Konstytucyjny podkreślał to w swoich wyrokach z: 1996 r. (sygn. akt K 1/96),  2006 r. (sygn. akt K 30/04), 2013 r. (sygn. akt K 14/11) i 2014 r. (sygn. akt K 13/11).

Nie negując konieczności istnienia podatku „Janosikowego”, jako wyrazu solidarności pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego i ich wspólnej odpowiedzialności za poprawę życia mieszkańców, Miasta UMP powtarzają sformułowane prawie dziesięć lat temu, ale nadal aktualne postulaty wprowadzenia do systemu „Janosikowego”:

  • zasad korygujących liczbę mieszkańców mieszkających o korzystających z usług komunalnych;
  • mechanizmów ograniczających wysokość wpłat na „Janosikowe” powiązanych z wysokością dochodów własnych, w szczególności tych podatnych na wahania koniunktury gospodarczej - normy ostrożnościowej, gdyż miernikiem dochodowości w polskim systemie „Janosikowym” są dochody podatkowe, posiadające dużą wrażliwość na wahania koniunktury.

Okazją do powtórzenia zgłaszanych przez UMP postulatów są zapowiadane przez posłów Koalicji Obywatelskiej zmiany w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, które dotyczą właśnie subwencji równoważącej i podatku „Janosikowego”.